زیبایی شناسی ارسطو (1)

ولادیسلاو تاتار کویچ

سید جواد قلدرسکی

شادي حدادپور

در مباحث فلسفه هنر و زیبایی شناسی در ایران، بنا به علت نامعلوم! همواره ارسطو نادیده گرفته شده است. حتی در دانشگاه ها، واحد هاي درسي ارائه شده در رشته فلسفه هنر نیز از این روال تبعيت مي کنند. علت هرچه باشد، اهمیت زیبایی شناسي ارسطو باعث مي شود که پري رو تاب مستوري نداشته باشد. این مقاله در نظر دارد که در جبران این خلا و کمبود اساسي، گامی هر چند كوچك برداشته و نظامی با اهميت و بسامان در حوزه زیبایی شناسي را که مي تواند از جهات مختلفي بديلي در برابر نظام زيبايي شناسي افلاطون باشد، معرفی نماید.
نوشته های ارسطو درباره زیبایی شناسي کتاب شناسي هاي دوران باستان، درباره نظریه هنر، چند رساله از ارسطو (323-384) را در فهرست خود جای داده اند. درباره شاعران (On Poets)، پرسش هاي هومري (Homeric Questions)، درباره زیبایي (On Beauty)، درباره موسیقی (on Music) و پرسشهای مرتبط با فن شعر (Questions Concerning Poetics). اما همه اینها به جز فن شعر از بین رفته است.

حتي ممکن است این نیز ناقص باشد. کتاب شناسي هاي قديمي از دو کتاب سخن می گویند. تنها یکی از این دو باقي مانده است. کتابی نسبتا كوچك که جدا از يك مقدمه كلي، تنها شامل نظریه ای درباره تراژدي است علی رغم میراث ناقصي که در دست داریم، فن شعر ارسطو جایگاه ویژه در تاریخ زیبایی شناسي دارد. فارغ از اهمیت، این کهن ترین رساله باقي مانده از دوران باستان است. رساله اي تخصصي که با مسائلی بسیار ویژه درباره طرح داستان و زبان شعر ارتباط دارد، اما شامل ملاحظات كلي درباره زیبایی شناسي نيز مي باشد.

احتمالا قصد بر این بوده که مجموعه اي از سخنرانی ها در آن گرد آمده و طرحې کلي از يك كتاب باشد که دیگر موجود نیست فن شعر در طول زندگی خود ارسطو چاپ و منتشر نشد. جداي از فن شعر، ارسطو در آثاری که به موضوعات دیگر نیز اختصاص داده بود، درباره زیبایی شناسي اظهار نظر کرده است. بیشترین اظهار نظرها هم در کتاب سوم فن سخنوري است، که در آن مسائل مربوط به سبك مورد بحث واقع شده است، و هم در کتاب هشتم از علم سیاست (Politics) که در فصل هاي 7-3، ارسطو دیدگاه هایش را درباره موسیقی و تاثیر آن در فرآیند برنامه اي تربيتي مطرح می سازد.

کتابهای اول و سوم از رساله علم سیاست، نیز به پرسشهای زیبایی شناختی اشاره دارند. برخي از فصول رسالة پرسش ها به زیبایی شناسي موسيقي اختصاص یافته اند. این رساله نوشته خود ارسطو نیست، بلکه توسط شاگردانش به نگارش درآمده است. اظهارات او درباره زبیایې و هنر در رساله فيزيك (Physics) و متافيزيك (Metaphsics) اغلب در جملاتی پراکنده است، اما بایستی دانست که این جملات پراهمیت اند. در دو کتاب اخلاق ارسطو، بویژه اخلاق ائودمي (Eudemian Ethics) ، او درباره تجربه زیبایی شناختي صحبت مي کند. در آثار زیبایی شناختي ارسطو مباحث جزئي ويژه بر مباحث کلي فلسفې غلبه دارد. آنها بیشتر از اینکه درباره زیبایی یا شعر بطور كلي باشند، به تراژدي و موسيقي پرداخته اند. برخي از نظريه هايي که ارسطو تنها درباره تراژدی یا موسیقي به كار برده است، بعدها ثابت شد، حقايقي کلې اند که در کل هنر مي توانند بکار روند.

ادامه مطلب > > > >